Rabu, 22 Oktober 2014

Prakata Pesta Kesenian Antarabangsa Sasaran 2014

Oleh: Faizal Sidik




Kem atau perkemahan bukan sahaja merujuk kepada perkumpulan baju berunifom atau pertubuhan berseragam sahaja malah dalam ertikata yang lebih luas sebagai tempat pertemuan atau perjumpaan bagi merealisasikan sesuatu objektif. Pesta Kesenian Antarabangsa Sasaran 2014 telah memasuki tahun keempat penganjurannya. Kem seni ini menghimpunkan pelukis-pelukis antarabangsa dalam merealisaikan tema ‘Art in the Air’. Adalah baik sekiranya program-program akan datang oleh Persatuan Kesenian Sasaran ini dimasa akan datang melihat juga tema-tema yang mengambarkan lokasinya yang berkaitan dengan Alam dan Manusia agar tidak tersasar dari matlamatnya. Semoga program ini menjadi salah satu lagi produk pelancongan seni negara sempena menyambut kemeriahan Visit Malaysia 2014. Diharap penganjuran Pesta Kesenian Antarabangsa Sasaran ini mencapai sasarannya!

Rabu, 17 September 2014

Sulaiman Esa: Pertemuan Timur-Barat dalam Karya

Oleh: Faizal Sidik

     'Sulaiman Esa: Pertemuan Timur-Barat dalam Karya ,'Dewan Budaya, Dewan Bahasa dan Pustaka, Jun 2012, ms 21-24. 


Sulaiman Esa  dilahirkan pada 12 September 1941 di Johor Bahru. Beliau mendapat pendidikan awal di Sekolah Rendah Bukit Zahrah. Kemudian beliau melanjutkan persekolahannya di Maktab Inggeris, Johor Bahru pada tahun 1953.  Beliau mendapat Biasiswa Negeri Johor dan dengan biasiswa tersebut beliau telah melanjutkan pelajaran peringkat diploma Seni Lukis dan Seni Reka di Hornsey College of Art, London pada tahun 1960 hingga 1966. Pada tahun 1967 beliau menyambung ijazah pasca siswazah dalam bidang cetakan di kolej yang sama. Setahun kemudian beliau belajar pula di ‘Atelier 17’ , Paris dalam bidang cetakan pada 1968.

Setelah pulang ke tanahair pada pertengahan 1968, bekerja sebagai Pereka Grafik di Dewan Bahasa dan Pustaka. Sejak itu beliau aktif mengadakan pameran dan reka bentuk teater. Beliau ditawarkan semula biasiswa untuk mengikuti kursus rekaan pentas dan busana iaitu selama setahun di Academia de Roma, Itali pada 1974 dan terus dilantik sebagai pensyarah di Jabatan Seni Halus, Institut Teknologi Mara (ITM) pada 1975 sekembalinya beliau. Empat tahun kemudian beliau ke Baltimore, Amerika untuk melanjutkan pelajaran dalam ke peringkat Sarjana Seni Halus di Maryland Institute College of Art dari 1979 hingga 1981

Sulaiman Esa  ke Amerika Syarikat sekali lagi pada 1986 hingga 1996  bagi melanjutkan pelajaran Doktor Falsafah di Tample University, Philadelphia, yang terkenal dengan program pengajian seni Islam. Semasa disana beliau beliau mengambil falsafah Islam dan seni sebagai pengajian utama dimana berkesempatan untuk belajar terus dibawah ilmuan Islam yang terkenal iaitu Allahyarham Lamnya dan Ismail Al-Faruqhi, Sayyed Hoessin Nasr dan Mahmoud Ayoub.

Sulaiman Esa  bukanlah nama asing  dalam seni lukis Malaysia. Beliau adalah merupakan pelukis yang membawa seni lukis Islam sejak tahun 1980 an lagi .  Sulaiman Esa merupakan seorang yang bergiat dalam seni Islam yang dihormati dalam mempertemukan dunia Timur dan Barat dalam karya-karyanya. Beliau mempunyai ketokohan bukan sahaja sebagai pelukis, tetapi penulis, pendidik dan juga penyelidik. Sepanjang tempoh karier beliau sebagai seniman selama lima puluh tahun beliau telah menghasilkan  siri-siri karya antaranya ‘Manusia dan Alamnya’ (1972), ‘Ke Arah Hakikat Mistik’ (1972), ‘Menunggu Godot’ (1977), ‘Ke Arah Tauhid’ (1984), ‘Wira Warna’ (1985), ‘Insyirah’ (2001) dan ‘Rajaah’ (2011).


‘Manusia dan Alamnya’ (1972)


Man and His World, Media campuran, 164 cm x 247 cm, 1973, Koleksi Balai Seni Visual Negara.

‘Manusia dan Alamnya’ merupakan karya komentar sosial yang pertama seumpamanya dihasilkan di Malaysia yang pada 1972. Ia merupakan tindak balas artis terhadap dunianya. Ia merupakan sebuah pengkajian antropologi manusia yang pelbagai dimensi, yang mempunyai pelbagai sifat, juga merupakan manusia yang terdiri daripada fizikal dan spiritual. Disamping itu ia boleh menjadi sebuah kajian akademik, sosial, seksual dan intelektual.

Sedar atau tidak Kongres Kebudayaan Kebangsaan yang diadakan pada tahun 1971 yang merupakan kongres seni budaya yang terpenting dimana kerajaan, masyarakat dan ahli fikir dipersoalkan mengapakah seni yang berlaku pada waktu itu tidak memberi apa-apa kesan kepada identiti, budaya dan jati diri tetapi cenderung berkiblat kepada barat yang bersifat tiruan. Beliau baru menyedari bahawa beliau sebenarnya menceritakan tentang dirinya sendiri yang mempunyai dua karekter, iaitu yang mempunyai ciri-ciri fizikal barat dan spiritual Melayu Islam.



‘Ke Arah Hakikat Mistik’ (bersama Redza Piyadasa) (1972)



Toward to Mystical Reality/Ke Arah Hakikat Mistik

Siri Toward to Mystical Reality  atau ‘Ke Arah Hakikat Mistik’ adalah koloborasi antara Sulaiman Esa dengan rakannya Redza Piyadasa yang telah di adakan di Sudut Penulis di Dewan Bahasa dan Pustaka pada 1972 yang juga adalah karya ini telah mencetuskan polimik diantara pengiat seni dan juga sastera. Pameran ini membuka wacana polimik dalam persoalan tentang ruang, material dan masa dalam penggunaan objek harian dan teks sebagai sebuah pengalaman mental yang menyarankan ruang, waktu dan anjakan, ia merupakan satu idea baru dalam seni lukis Malaysia.

Ia merupakan  reaksi daripada Kongras Kebudayaan yang menolak teori seni barat dan bermanifestokan untuk membebaskan pelukis Malaysia daripada cenderung kepada pengaruh Barat . Mereka mengasimilasikan budaya Timur dan Barat dalam perspektif baru seni sebagai sebuah kajian saintifik  dari sudut mental, meditatif dan mistikal yang terdapat dalam falsafah Asia berhubung dengan amalan falsafah Taoism dan Zen.

‘Menunggu Godot’ (1977)


Waiting for Godot I, Gurisan, 76 x 62 cm, 1977, Koleksi Balai Seni Visual Negara

Dengan ilmu bidang seni cetak yang dipelajarinya di London dan Paris dahulu, pada 1977 Sulaiman Esa hadir dengan siri karya Waiting for Godot (Menunggu Godot). . Waiting for Godot adalah sebuah naskah terkenal oleh Samuel Backett yang dipentaskan ke dalam teater. Waiting for Godot yang telah sudahpun mencetuskan kontroversi kepada dunia seni lukis sebelum dipamerkan lagi, sehinggakan setelah beliau mengantungkan cetakan ini dinding datang ketua jabatan tempat beliau mengajar terkejut menyalahkannya kerana meletakkan ayat Al-quran sekali dengan gambar perempuan dalam keadaan yang seksi.

Dengan menggunakan teknik gurisan foto ianya adalah representasi diri beliau yang bukan sahaja bercerita tentang krisis identiti seni bukan sahaja dirinya sendiri  tetapi cuba memaparkan krisis budaya negara pada tahun 1970 an terutamanya kepada orang Melayu beragama Islam terhadap pengaruh barat. Siri karya ini kebanyakanya dibahagikan kepada dua bahagian iaitu yang terdapat di imejan yang sangat berkontra diantara satu sama lain. Pertama adalah imejan-imejan wanita yang berbogel dalam kedudukan yang sangat menghairahkan pada sebelah bawah. Manakala disebalah atas terdapat kaligrafi yang yang disalin daripada masjid Cardoba dan Alhambra.

‘Ke Arah Tauhid’ (1984)

Ke Arah Tauhid, Media campuran, 161 cm x 230 cm, 1983, Koleksi Balai Seni Visual Negara

Walaupun diseliputi kontroversi demi kontroversi siri ‘Ke Arah Tauhid’ yang telah diadakan di Australia High Commission dan Dewan Bahasa dan Pustaka pada tahun 1984 ini memuncakkan lagi namanya. Beliau mula berhijrah apabila berjaya menghasilkan karya penting yang mengabungkan konsep Seni Tradisional Melayu bernafaskan Seni Islam dalam  kariernya  seperti ‘Ke Arah Tauhid’ (1983) dan ‘Nuraini’ (1983) yang kedua-duanya menjadi koleksi negara. Karya ini merupakan titik permulaan bagi Sulaiman Esa untuk menempuh sejarah yang lebih menarik dalam mempraktikkan seni Islam.

Beliau mengangkat seni nusantara iaitu kraf Melayu dalam format seni catan moden barat. Beliau mengkaji seni tekstil seperti, songket, batik dan juga kraf yang lain seperti anyaman, ukiran kayu dalam memantulkan wajah serantau. Ke Arah Tauhid merupakan kenyataan beliau dalam mentakrifkan apa itu lukisan, apa itu seni. Beliau banyak menggunkan garis grid, ini kerana ilmuan seni Islam mengatakan intipati kerohanian ditentukan oleh grid yang lebih logik kerana ianya  bermain dengan sistem matematik dalam membentuk corak arabesque dan geometrik.

‘Warna Wira - Mural ’ (1985)
Dekad 1980 an selepas seminar dan pameran Akar-Akar Kesenian Peribumi  dan Perkembangan Kini pada 1979 memperlihatkan fenomena  pelukis Malaysia kembali mencari identiti Kemelayauan dalam pengkaryaan meraka, perihal ini tidak terkecuali kepada Sulaiman Esa. Siri Warna Wira adalah salah satu manifestasi beliau terhadap gerakan itu. Maka lahirlah siri mural terpanjang daripada mozek kaca Itali  bersaiz 10 kaki tinggi dan 168 kaki lebar dikomisenkan bertempat di Bangunan Umno , Pusat Dagangan Dunia Putra, Kuala Lumpur.

Pengutaran aspek unsur Islam dalam mural ini dilakukan menerusi pengolahan bentuk-bentuk klasik  yang terdapat dalam rekabentuk geometrik seni Islam yang pada dasarnya mencerminkan konsep imbangan, aturan, kejelasan dan keharmonian. Dalam untuk mengambarkan aspek kehidupan orang Melayu motif-motif pucuk rebung, salur bayur dan kerawang contohnya yang pada dasarnya mempunyai pengertian yang mendalam dari segi falsafah dan falsafah hidup bangsa Melayu.

Pada tahun 1993 Sulaiman Esa telah dipilih sebagai artis yang mewakili negara Malaysia ke pameran seni Asia Pacific Triennial yang pertama di Queensland Gallery, Australia. Setelah hampir 20 tahun bergelumbang di dalam pendidikan seni akhir beliau dilantik sebagai Prof Madya di Kajian Seni Lukis dan Seni Reka, ITM pada 1995

‘Insyirah’  (2001)

Beauty in Diversity I, Media campuran, 287.5 cm x 273 cm, 2000
Pada tahap ini lukisannya lebih berfalsafah  dan bermetafora melambangkan pemikiran yang yang dipelajarinya selama ini selam sepuluh tahun menyiapkan ijazah kedoktorannya dalam falsafah seni Islam. Siri Insyirah telah di pamerkan di Galeri Petronas pada tahun 2001. Selama menyepi hampir 15 tahun dengan siri baru karya-karya dalam siri ini meletakkan satu tingkat penting dalam kariernya.

Dalam siri ini beliau ini adalah daripada pengkajian teologi dari pelbagai sudut pemikiran selama ini dalam perihal tasawuf, usuludin, kajian agama Islam, China, India, Kristian dan budaya semasa. Dalam tesisi beliau cuba memperbetulkan dan mencadangkan seni peribumi yang menganjurkan keMelayuaan kepada Islam dalam peringkat yang lebih tinggi lagi iaitu bukan diperingkat syariah tetapi mistisisme (kebatinan) dimana ia menemui tradisi agama lain.

Maka lahirlah karya-karya yang menjadi isu dan buahan mulut dunia seni lukis ketika ituseperti ‘Last Supper’ (1998), ‘DOA’ (1999), ‘Beauty in Diversity’ (2000), ‘Dance of Cosmos’ (2002) dan lain-lain yang mengambil juga ikon agama lain seperti beliau melukis Shiva Nadarajah, patung Buddha dan mandala sehinggakan ada sesetengah ulama yang mengatakan beliau telah sesat.

‘Raja’ah’ (2011)

Celebrating Diversity, Media campuran, 261 cm x 455 cm, 2011

Selepas itu beliau terus menaburkan baktinya kepada keseniaan negara dan pengorbanannya dihargai apabila dianugerahkan penghormatan Balai Seni Visual Negara untuk mengadakan  pameran retrospektif yang mempamerkan semula hasil karya beliau daripada tahun 1950 an hingga 2011 iaitu ‘Raja’ah: Seni, Idea dan Kreativiti Sulaiman Esa’ adalah pameran solo yang menghimpunkan semula karya-karya yang terpilih beliau sepanjang 50 tahun berkarier dalam seni lukis.

Raja’ah bererti kemunculan semula, dimana ia merujuk transformasi manusia daripada bersifat keduniaan (luaran) kepada yang lebih spiritual (dalaman). Ianya adalah berlandaskan kepada potongan ayat Al-Quran “inna lillahi wa inna ilahi raji’un” yang bermaksud “Sesungguhnya kita adalah kepunyaan Allah dan kepada Allah jualah kita kembali”. Beliau menggunakan perkataan raja’ah bagi merujuk kepada kepulangan beliau kepada sifat-sifat fitrah manusia yang diciptakan Allah.


Siri karya Sulaiman Esa


1972                 Manusia dan Alamnya
1974                 Ke Arah Hakikat Mistik (bersama Redza Piyadasa)
1977                 Menunggu Godot
1984                 Ke Arah Tauhid
1985                 Warna Wira (Mural)
2001                 Insyirah
2011                 Rajaah


·    

Khamis, 11 September 2014

Mohd Shaimy Hashim: Surealis 1981-2014

Oleh: Faizal Sidik
    
Pameran 'Mohd Shaimy Hashim: Surealis 1981-2014' akan diadakan di Galeri Pantai Timur daripada 19 Okt - 19 Nov 2014

To be a surrealist means barring from your mind all remembrance of what you have seen, and being always on the lookout for what has never been.

Rene Magritte


Dilahirkan di Panchur, Bandar Diraja Pekan, Pahang Darul Makmur pada 61 tahun dahulu nama Mohd Shaimy Hashim bukanlah asing kepada seni lukis di negeri itu malah di pantai timur amnya. Shaimy ini yang telah berkarier selama lebih 40 tahun bukan sahaja seorang artis beraliran surealisme malah juga pentadbir persatuan seni yang disegani. Pengerusi Senika (Persatuan Seni Lukis dan Seni Reka Pahang) dan GAP (Gabungan Persatuan Pelukis Malaysia) ini hadir dengan pameran solo kedua bertajuk ‘Mohd Shaimy Hashim: Surealis 1981-2014’ iaitu sebuah pameran yang menghimpunkan lebih 30 karya-karya sureal yang terpilih sepanjang karier beliau.

Mula mengenali Mohd Syaimy ketika dijemput oleh Senika atau Persatuan Seni Lukis dan Seni Reka Pahang untuk mewakili kurator dari Balai Seni Visual Negara ke Majlis Pengkisahan 25 Tahun SENIKA  tersebut di Kuantan 3 tahun yang lalu. Bersama-sama dengan budayawan Dato Arifin Said dan juga Setiausaha SENIKA, Pn Hasnah Yusof saya membentangkan kertas kerja yang bertajuk ‘Pengkaryaan Pelukis Pahang Dalam Koleksi Balai Seni Visual Negara’. Penulisan dan juga ulasan mengenai majlis pengkisahan ini telah diterbitkan di dalam Senikini keluaran 19 dimana saya juga adalah merupakan sidang editorial. Pengkisahan saya dalam penulisan itu adalah seputar mengenai bidang pengkoleksian amalan Balai Seni Visual Negara, saya turut menyentuh mengenai lanskap seni lukis di pantai timur secara sepintas lalu dengan memberi penekanan kepada pelukis Pahang dalam pengkoleksian Balai Seni Visual Negara.

Adalah kerana pada ketika itu saya merupakan kurator di Bahagian Koleksi maka penyelidikan dan penulisan-penulisan saya banyak menjurus kepada karya-karya koleksi daripada koleksi yang disimpan di dalam Balai Seni Visual Negara sendiri yang diterbitkan bukan sahaja di dalam majalah terbitan BSVN malah juga disiarkan di dalam majalah Dewan Budaya dan juga katalog-katalog pameran galeri swasta. Dalam pada itu saya ada menyatakan bahawa banyak lagi perkara yang boleh dikongsi dengan masyarakat daripada lebih 4000 karya yang disimpan untuk dijadikan sebagai Khazanah Koleksi Negara termasuklah pelukis-pelukis daripada Pahang yang merupakan kurang daripada 10 peratus daripada keseluruhan perolehan. Nama-nama pelukis berasal Pahang seperti arwah Redza Piyadasa yang merupakan guru saya sendiri boleh dijadikan sebagai inspirasi oleh pelukis-pelukis muda yang dilahirkan daripada produk institusi seni yang lahir di sini seperti Kolej Shahputra dan Insitut Iktisas Negeri Pahang atau IKIP juga turut saya sebut dalam lewat penulisan yang lalu.

Sungguhpun Piyadasa boleh dikatakan generasi pertama daripada Pahang yang menerima formalisme daripada barat, lahir juga daripada generasi yang terkemudian yang menerima pendidikan tempatan hasil daripada kepulangan mereka yang belajar daripada luar Pantai Timur. Salah seorang daripadanya adalah Mohd Syaimy Hashim yang pernah melanjutkan pelajaranya ke Pusat Seni, Universiti Sains Malaysia. Walaupun telah bermula awal daripada itu disekitar tahun 70 an dengan berkarya sendiri di sekitar bandar Kuantan dan seterusnya menubuhkan SENIKA yang mewakili suara pelukis Pahang dan pantai timur umumnya.
  
Bertugas sebagai guru di sekolah swasta di beberapa negeri di pantai timur, pengkaryaan awal Shaimy boleh dikatakan sebagai rakaman atau rekod masa kepada sesuatu persekitaran, dan kadangkala menerima komisen atau aktiviti berkumpulan untuk membuat lukisan potret di tempat-tempat awam. Namun setelah menamatkan kursus jangka pendek Seni Kreatif dalam bidang Seni Halus terdapat satu kecendurungan kepada pengkaryaan beliau pada masa itu yang mula memikirkan tentang idea, metafora, simbolisme, subjek perlambangan yang konsisten dan kandungan walaupun sebelum ini beliau telah mahir dengan aspek kemahiran ‘membuat’ lukisan.
    
 

Salvador Dali, ‘Persistence of Memory’ 1931,

Perkara ini boleh dilihat didalam awal tahun 1980 an dimana terdapat pengaruh pelukis aliran sureal di dalam pengkaryaannya. Tujuan saya memberikan tajuk pameran ini ‘Mohd Syaimy Hashim: Sureal 1981 hingga 2014’ adalah merupakan satu tinjauan selama 3 dekad pelukis ini menghabiskan masa di dalam ruang alam bawah sedar, alam mimpi, separuh sedar, alam fantasi dan dalam istilah tempatan mereka suka menyebut orang yang hidup atau masuk didalam ‘alam bunian’. Masuk ke alam bunian disini bukanlah bermaksud secara langsung berinteraksi dengan mereka namun sebagai rakaman bentuk dan dokumentasi masa. Ahli psikitri Sigmund Freud dan rakan beliau Carl Jung adalah dua doktor psikologi yang memperkenalkan cara rawatan dan penyembuhan oleh pesakit-pesakit mereka secara klinikal yang dikenali sebagai psikoanalisis. Teori-teori mereka berdua diguna dan diperkembangkan dalam bidang kesenian yang lain terutamanya seni lukis. Nama-nama artis surealis barat seperti Salvador Dali, Rene Magritte dan Sergei Apirin dan bukan asing dalam perbendaharaan kata karya Shimy.

  
Othman Mansor, ‘Fantasi dalam Perspektif Getah’  1975, 
Koleksi Balai Seni Visual Negara

Salah satu perbezaan ketara yang boleh dilihat secara sedar kelainan karya-karya Shaimy dengan artis tempatan yang juga sebelum beliau sezaman dengan beliau seperti Zulkifli Dahlan, Ali Mabuha atau Ali Rahmat dan Othman Mansor adalah elemen patriotisme dan politikal yang menyegarkan ingatan kita terhadap sesuatu isu untuk dijadikan peringatan.Dalam menelusuri pengkaryaan Shaimy saya boleh membahagikan kepada 3 peringkat perjalanan iaitu peringkat awal sureal pada sekitar 1980an, kedua sekitar tahun 2000 an dan ketiga karya yang dihasilkan dari tahun 2010 an hingga kini.



‘Gerbang di Tebing Juram’ 1989


Permulaan awal beliau dalam aliran ini adalah menerusi karya siri-siri mimpi dan pintu-pintu gerbang seperti ‘Sarapan Pagi’ 1982, ‘Mimpi I’ 1982, ‘Mimpi III (Gerbang di Jurang)’ 1986,  dan karya lain seperti ‘Telur di Hujung Tanduk’ 1986 dan‘Khutbah’, 1989. Satu keunikan yang terdapat di dalam karya-karya Shaimy yang mungkin tidak terdapat dikalangan pelukis lain terutamanya artis yang berpengkalan di Lembah Kelang adalah dari segi lokasi. Topografi persekitaran ciri-ciri maritim yang terdapat di Pantai Timur amat kuat terdapat karya Shaimy, pengalaman berstudio penghasilan karya beliau di pesisir Laut China Selatan samada di Kelantan, Terengganu dan Pahang. Perihal ini boleh dilihat pada kebanyakan karya-karya sureal beliau yang berlatarbelakangkan laut, pesisir pantai, ombak, teluk dan tanjung seperti dalam karya “Gerbang di Tebing Juram’, 1989, ‘Sunami I’, 2004, ‘Sunami 2’ 2004. Adalah tidak menghairankan apabila logo Galeri Pantai Timur dimana tempat pameran ini dilangsungkan adalah mengambil lukisan ombak seperti karya cetakan kayu ‘The Great Wave’ oleh Katsushika Hokusai.


 Katsushika Hokusai, ‘The Great Wave’, 1829-32                     
 Mohd Shaimy Hashim‘Tsunami 1’ 2004


Dalam memasuki era melenium pengkaryaan Shimy dilihat mengutarkan kritikan-kritikan sosial yang berlegar-legar tersimpan didalam kotak pemikiran beliau seperti isu alam sekitar, bahasa dan politik semasa. Dalam ‘Belum 1’ 2007 dan ‘Belum 3’ 2007 adalah cetusan rasa ketidakpuashatian beliau terhadap apa yang berlaku di Hutan  Belum iaitu hutan simpan yang terdapat di utara  Perak. Hutan yang dulunya adalah merupakan khazanah semulajadi negara tempat pelbagai jenis tumbuhan keras hutan hujan tropika spesis yang sukar ditemui seperti meranti, cengal, keruing dan merbau serta tempat pelbagai jenis tumbuhan herba yang boleh digunakan untuk merawat penyakit secara tradisional selain tempat spesis flora dan fauna yang jarang dijumpai lagi seperti harimau, gajah,rafflesia kini diancam pupus. Kemarahan  beliau terhadap ‘tangan-tangan hitam’ yang menceroboh hutan simpan yang digazet dan dilindungi daripada aktiviti pembalakan haram dan pembersihan hutan ini di terjemahkan kedua-dua catan ini. Dalam ‘Belum 3’ contohnya beliau mengambarkan tinggalan pokok yang ditebang dengan daratan yang kering dan dengan metofora air yang berwarna merah lesu seolah-olah darah yang mengalir daripada pokok-pokok yang ditebang. Menurut sumber istilah ‘pembersihan’ hutan untuk pertanian dan  pemimpin yang bersekongkol dengan ketamakan peniaga tertentu terhadap industri perkayuan negara atas nama ‘kemajuan’ tanpa mengira aspek keseimbangan ekosistem antara alam dan manusia adalah  punca pelanggaran undang-undang yang telah ditetapkan.

 ‘Belum 3’ 2007

Keranda adalah simbol kepada penamatan hayat atau kematian. Peristiwa Keranda 152 merupakan perarakan bantahan para pejuang Bahasa Melayu  terhadap persidangan Parlimen yang membincangkan Rang Undang-Undang Bahasa pada tahun 1967. Ia adalah simbolik kepada kematian bahasa Melayu apabila kerajaan tidak menepati janji untuk menjadikannya sebagai  bahasa pengantar dan bahasa dalam bidang perundangan. Sebagaimana yang sedia maklum di dalam Perlembagaan Persekutuan Perkara 152 jelas mencatatkan kedudukan bahasa Melayu. Keputusan kerajaan diakhir sidang yang masih ingin mengekalkan bahasa Inggeris dalam urusan rasmi kerajaan terutamanya dalam kehakiman sangat memeranjatkan badan-badan bukan kerajaan Melayu berkaitan masa depan survival bahasa Melayu inilah mencetuskan usungan keranda.



‘Keranda 152’, 2007

Peristiwa Keranda 152 diingati Shaimy sebagai satu episod hitam dalam sejarah perjuangan Bahasa Melayu, ini dibuktikan melalui dua karya mengenai komentar beliau mengenai isu bahasa itu melalui subjek keranda. Jika Usman Awang pejuang utama peristiwa itu hadir dengan puisi ‘Keranda 152’ yang dikarang pada tahun 1967. Antara bibit-bibit awal puisi sasterawan negara itu merangkap “Anak Melayu...Panas dadamu membakar baju...Kita arak keranda 152...Ke tanah perkuburan Parlimen...” Shimy pula melukis dengan karya ‘Keranda 152’ 2007 dan ‘Keranda 152 (Perasap Semangat)’ yang dihasilkan pada 2009. Cuma apa yang membezakan antara mereka berdua  adalah Usman melukis dengan pena manakala beliau menulis dengan gambar. Walaupun sebelum ini Shaimy telah menggunakan subjek keranda sejak pertengahan tahun 80 an lagi seperti ‘Keris! Hulu Mu Siapa Mengengamnya’ dan ‘Gerbang Di Tebing Juram’ dan ‘Sunami 2004’ namun audien yang tidak mengenal perwatakannya dan menangkap pemikirannya secara halus pasti akan dikabusi sekabur karya-karya surealis yang dihasikan pada dekad-dekad sebelumnya.

Dalam karya ‘Keranda 152’ dan ‘Keranda 152 (Perasap Semangat)’ menghantar dengan jelas tanpa berselindung disebalik usungan kotak yang terapung di udara itu adalah dokumentasi beliau terhadap pengkhianatan bahasa oleh bangsa beliau sendiri. Dalam ‘Keranda 152’ beliau melukiskan sebuah pemandangan perspektif di tebing laut, terdapat keranda yang bertulis 152 berkenaan isu bahasa, kerbau simbol rezeki orang Melayu iaitu kenderaan yang digunakan untuk membajak di sawah padi yang dibebankan dengan muatan, manakala terdapat seperti batuan laut yang rupanya menyerupai muka manusia yang sedang menangis dan tangisannya mengalir ke laut, selaian itu keris yang menjembatani dan tangan yang seperti ingin mengapai sesuatu bawahnya berhampiran dengan gerbang adalah perlambangan alam bawah sedar beliau.


‘Keranda 152 (Perasap Semangat)’, 2009

Isu bahasa tidak terhenti sekadar itu sahaja kerajaan seolah-oleh bermain dengan api sekali lagi terhadap  citra bangsa, pada kali ini isu Pengajaran dan Pembelajaran dalam Sains dan Matematik Dalam Bahasa Inggeris (PPSMI) iaitu nama rasmi bagi satu dasar pendidikan Malaysia yang menetapkan bahasa Inggeris menggantikan bahasa kebangsaan sebagai bahasa perantara mata pelajaran Sains dan Metamatik di semua peringkat pendidikan dimana akhirnya dasar ini dimansuhkan pada 8 Julai 2009 atas penentangan awam termasuklah golongan sasterawan, budayawan dan cendekiawan. Karya ‘Keranda 152 (Perasap Semangat)’ 2009 adalah kesinambungan daripada karya awal boleh dikatakan sebagai sebuah kritikan sinis kepada bangsanya sendiri. Perspektif sebuah kota batu dari pesisir pantai, kelihatan sebuah banglow lama yang pernah saya lihat seketika dahulu yang pernah dijadikan sebagai Balai Seni Lukis Pahang di Kuantan namun kemudian telah dirobohkan, subjek perlambangan yang mewakili alam Melayu seperti keris, kemenyan dan keranda yang terdapat rantai di dalamnya bukan sahaja manifestasi bahasa Melayu dan kegiatan seni anak tempatan dianaktirkan tetapi masih lagi dibelenggu walaupun di bumi tempat kelahirannya sendiri dengan pembangunan-pembangunan yang lain.
  

‘Aku, Pak Dogol dan Arca Penyair Mecadonia’ 2010

Perjalanan beliau ke Mecedonia sebagai artis residensi selama hampir seminggu banyak memberi pandangan-pandangan baru beliau dalam perjalanan pengkaryaan secara sureal beliau. Berada di negara bekas komunis seperti Chekoslovakia dan kemudian Yugoslovakia sebelum Kesatuan Soviet runtuh pada tahun 1989 telah memecahkan negara Balkan itu kepada beberapa negara kecil mengikut bangsa seperti Slovakia, Bosnia-Herzegovina, Serbia, Montenegro, Croatia dan juga Mecedonia. Semasa pengalaman berkarya di negara Eropah Timur ini mula mencetuskan peralihan baru untuk kembali kepada asas seni tradisional dalam pengkaryaan beliau. Hal ini dapat dilihat dari segi penggunaan watak-watak popular dalam permainan wayang kulit Kelantan seperti dalam karya seperti ‘Aku, Pak Dogol dan Arca Penyair Mecadonia’ 2010 dan beberapa karya lain semasa berada di sana. Kecenderungan ini diteruskan sekembalinya beliau di tanahair seperti dalam ‘Bila Tuhan Murka’ 2011, ‘Jangan Biarkan Payung Rebah 2’ 2012, ‘Pak Dogol dan Tangan’ 2013 dan lakaran-lakaran pengkajian dengan menggunakan cat air seperti ‘Pak Dogol dan Dalang’ dan ‘Dia Terus Datang’ 2014.


‘Bila Tuhan Murka’ 2011, Akrilik

Catan akrilik ‘Bila Tuhan Murka’ 2011 boleh saya katakan sebagai karya terbaik beliau sepanjang menjiwai surealisme. Penggunaan focal point perspective atau perspektif titik tengah yang bersubjekkan gunung berapi yang melaharkan lavanya dengan kepulan-kepulan asap tebal dibahagian atas catan memperlihatkan satu keadaan yang mengerikan seolah-olah satu bala dari Pencipta terhadap penduduk sesuatu tempat. Beliau masih mengekalkan ciri-ciri beliau sebagai pelukis negeri pantai timur yang tidak boleh terpisah dengan alam kelautan yang boleh diperhatikan dengan lingkaran ombak besar seolah-olah tsunami yang ingin menghentam pantai. Apa mengasyikan adalah penggunaan warna perang kehitaman seolah-olah tanah di tepian sungai yang mengalirkan api darah dihampir 80 peratus muka kanvas memperlihatkan kematangan beliau dalam melanskap alam separuh sedar yang bermain dengan subjek keseimbangan seperti Pohon Beringin dan watak Seri Rama. Asap dari bekas kemenyen sekali lagi menjadi pilihan beliau dalam mengambarkan dunia pseudo Melayu yang magis lagi tragis.

Pengkaryaan yang dibangkitkan kan beliau ini adalah sebagai satu dokumentasi perkara-perkara yang telah terjadi, sedang terjadi dan mungkin akan terjadi untuk diambil iktibar kepada generasi-generasi akan datang agar sentiasa bersiap siaga dalam menjaga cinta sejati pada negara ini. Meneliti karya-karya Shaimy satu persatu umpama seperti melihat ‘cermin mimpi’ apabila kita merenung jauh kedalam cermin tersebut  imej yang terpantul akan menjadi terbalik dan mengelirukan, ia bukan sahaja menuntut pembacaan yang terhalang daripada imejan-imejan yang menyelubungi tabir dalam menyingkap realiti yang tidak tersingkap seperti yang diungkapkan dalam lirik kata ‘Cermin Mimpi’.
Di balik cermin mimpi
Aku melihat engkau
Di dalam engkau
Aku melihat aku
Ternyata kita adalah sama
Di arena mimpi yang penuh bermakna

Di balik cermin, cermin mimpi
Adalah realiti yang tidak kita sedari
Hanya keyakinan dapat merestui
Hakikat cinta yang sejati


                                                                                            M.NasirCermin Mimpi


Bibliografi:
1. Wan A. Rahman Wan Mahmood, ‘Cita-cita Shaimy punyai studio seni lukis akhirnya tercapai’,
2. Hasnah Yusof, katalog ‘Pameran Lukisan Solo I: Mohd Shaimy Hashim’, Lembaga Muzium Negeri         Pahang, 1991.
3. Aripin Said, ‘Garis dan Warna Pelukis Pahang: Jiwa Nuraini Dua Penggiat Seni’, Senikini #18,             Balai Seni Visual Negara, 2012, ms 10-11.
4. Ifhamuddin , ‘ Jangan Biar Payung Kita Rebah’, Senikini #22, Balai Seni Visual Negara, 2014, ms 16-     17.
5. ‘Kerja pembersihan Hutan Belum-Temenggor dihentikan’, 19 September 2011,                           
     www.peraktoday.com.my/?p=30953
6. ‘Keranda 152’, www.wikipedia.org/wiki/Keranda_152
7. ‘Peristiwa Keranda 152 kembali ditelusuri penyair’, 21 Januari 2009, 8. www.dbp.gov.my/lamandbp/main.php?Content=articles&ArticleID=1266




Rabu, 11 Jun 2014

Penapisan Seni: Antara Kebebasan Berkarya Individu dan Kesejahteraan Hidup Rakyat

Oleh: Faizal Sidik

Guo Jian, ‘The Square’ 2014

(Penulisan ini telah diterbitkan di dalam majalah Senikini #22, Balai Seni Visual Negara, Kuala Lumpur 2014)

Berita penangkapan artis China-Australia Guo Jian 52 tahun di studionya di Songzhuang, timur Beijing oleh pemerintah China mendapat liputan antarabangsa berkenaan karya kontroversi beliau yang mengambarkan  Tianmen Square yang diliputi dengan daging babi. Ini berikutan langkah berjaga-jaga kerajaan Parti Komunis China terhadap sambutan ke-25 tahun protes Dataran Tianmen yang lebih dikenali dengan Tianmen Square. Gou Jian yang juga bekas Askar Pembebasan Rakyat atau People’s Liberation Army semasa zaman remajanya juga pernah mengambil bahagian dalam protes pro-demokrasi di Tianmen Square pada 1989 yang telah mengorbankan beratus-ratus orang dan mungkin beribu dalam tunjuk perasaan itu. Protes Dataran Tianmen pada 1989 yang berlaku pada 4 June tahun tersebut adalah Pergerakan Demokrasi secara besar-besaran yang dipelopori oleh golongan pelajar merupakan gerakan demokrasi yang popular di Beijing. Guo yang dikenali dengan karya-karya yang bersifat Cynical Realism mengambil latar belakang beliau sebagai bekas tentera dan dunia hiburan dalam pengkaryaan beliau mengkritik dasar pemerintah.

Tekanan yang diberikan oleh pemerintah China terhadap pengkaryaan beliau yang anti-kerajaan telah memaksa beliau meninggalkan negaranya pada awal tahun 1990 an dan berpengkalan di Sydney, Australia.  Guo Jian kembali ke China pada tahun 2005. Beliau ditangkap selepas membuat kenyataan temuramah berkenaan karya beliau di Financial Times. Karya beliau yang bertajuk ‘The Square’ 2014 berukuran 460 cm x 220 cm adalah sebuah instalasi model Dataran Tianmen yang diselaputi oleh daging babi yang dikisar seberat 160 kg ditaburkan diatas model itu simbol kepada peristiwa berdarah dan pendemo yang terbunuh dalam kejadian 25 tahun lalu. Sehingga tulisan ini ditulis lebih 50 orang telah ditangkap di China di atas kesalahan secara langsung atau tidak langsung dalam memperingati berhubung dengan ulangtahunnya itu oleh pemerintah agar rakyat China tidak mengingatinya lagi peristiwa hitam itu.

Anda mungkin akan mengatakan ia hanya sebuah tangkapan seorang seniman yang karyanya tidak sehaluan dengan aspirasi pemerintah. Namun saya mahu melihatnya dalam bingkai yang lebih luas. Saya juga mahu menyatakan di sini juga, saya neutral dalam mengamati dan menganalisis setiap isu-isu yang berlaku, mari kita melihat konflik yang berlaku ini dalam fikrah yang mampu menerobos jauh dan bukan alasan-alasan emosi yang banal. Negara China kini menjadi kuasa kedua ekonomi terbesar dunia selepas Amerika Syarikat, menurut penganalisis ekonomi, tidak mustahil setelah membuka pintunya kepada dunia negara itu dalam beberapa tahun lagi negara itu akan mengambil alih monopoli dari Amerika. Pemimpin Amerika tahu negara itu tidak akan berjaya untuk menyainginya tanpa bahan mentah minyak yang diperolehi daripada negara-negara pengeluar di Asia Barat terutamanya Iran bagi menjana perkembangan ekonomi.

Tujuan Presiden Amerika mengadakan lawatan seperti di Jepun, Malaysia dan Filipina baru-baru ini bukan sahaja untuk memujuk Malaysia menandatangani perjanjian TPPA tapi mungkin lebih dari itu. Kedudukan Malaysia yang terletak di laluan perdagangan timur dan barat, melalui lokasi yang strategik dengan meletakkan pengkalannya di sini Amerika dikatakan  mampu menyekat kemaaraan China atas alasan keselamatan laluan perkapalan tetapi sebenarnya Amerika mahu mengawal laluan perdagangan minyak dunia seperti mana Amerika meletakkan pengkalannya di Teluk Subic  Filipina bagi mengawal Laut China Selatan. Tambahan pula kini hubungan tegang negara-negara Asean dengan China untuk menuntut Pulau Spartly yang dikatakan lokasi mempunyai potensi mengeluarkan minyak dan strategi ketenteraan menjadi rebutan antara China, Vietnam, Filipina dan Malaysia. Jadi usikan Financial Times (FT) yang berpengkalan di New York menemubual artis China-Australia itu berkaitan dengan isu sensitif dalaman negara China bagi mereka adalah suntikan-suntikan arsenik yang meracuni pemikiran rakyatnya. Tidak menghairankan mengapa pemimpin negara-negara Asia Barat yang lantang menentang dasar Amerika seperti Libya dan Mesir digulingkan menerusi agen-agen CIA yang menyelinap masuk untuk mencucuk jarum bagi mengapi-apikan sentimen pemberontakan menerusi laporan-laporan berat sebelah media-media barat seperti CNN, ABC dan Financial Times.

Pameran ‘Sensation’ iaitu pameran bergerak seni kontemporari koleksi pengumpul kontoversi iaitu Charles Saatchi yang kebanyakan mempamerkan karya-karya Young British Artist (YBAs) telah dipamerkan dibeberapa tempat antaranya Royal Academy of Art di London, Hamburger Bahnhoff di Berlin, Brooklyn Museum, New York dan cadangan untuk diadakan di National Gallery of Australia di Sydney dibatalkan. Pameran ini telah mencetuskan kontroversi di London dan New York berikutan imej Myra Hindley dan Virgin Mary. Di New York ia dikritik hebat oleh Datuk Bandar sendiri pada masa itu kerana mempamerkan nilai-nilai bermoral rendah yang tidak sepatutnya dilihat oleh khalayak yang dipamerkan oleh institusi dan muzium melalui dana awam

Di London sebelum upacara perasmian pameran itu dibuka kepada umum hampir tiga perempat daripada ahli akademi di Royal Academy yang terdiri daripada 80 orang itu telah memberi amaran bahawa pameran itu akan menimbulkan suasana yang tidak kondusif. Walaupun berlaku keluarbiasaan pengunjung yang tidak putus-putus beratur bagi mengetahui apa yang telah berlaku di dalam pameran ‘Sensation’ ini. Sesetengah daripada mereka telah menerima pengaduan daripada awam berkenaan karya adik beradik Chapman berkenaan karya instalasi model kanak-kanak yang bersifat kelucahan yang melampau untuk tatapan khalayak. Namun karya sangat menimbulkan kekecohan di media dan kemarahan adalah imej imej pembunuh Myra Hindley oleh Marcus Harvey.

Harvey mula mendapat liputan luas oleh media di London berikutan karya potret gergasi salah seorang penjenayah kes Pembunuhan Moor iaitu Myra Hindley yang beukuran 9 x 11 kaki. Moor Murderer adalah kes pembunuhan 4 orang kanak-kanak yang mengejutkan warga Britain. Karya yang dihasil melalui cetakan tangan  daripada acuan plaster daripada tangan kanak-kanak telah dipamerkan dalam pameran ini. Kumpulan The Mother Against Murder and Aggression telah mengadakan protes dengan berpiket semasa hari pertama pameran itu berlangsung. Ibu salah seorang mangsa kanak-kanak pembunuhan Hindlay iaitu Winnie Johnson mengatakan karya potret dengan salinan cetakan kanak-kanak itu telah menganggu fikiran beliau. Berikutan itu Myra Hindley telah menghantar surat daripada penjara untuk menyarankan agar potret beliau itu disingkirkan daripada pameran dengan alasan mengatakan “ia bukan sahaja akan menimbulkan kesedihan dan trauma kepada keluarga mangsa Moor namun juga kepada keluarga mangsa pembunuhan kanak-kanak yang lain. Karya ini telah diserang dengan dua insiden pada hari pembukaan dimana dakwat dan telur telah dibaling keatasnya, berikutan itu karya ini terpaksa diturunkan buat sementara untuk dibaiki akibat kerosakan itu. Karya itu kembali dipamerkan dengan disaluti perspek dihadapannya dan dikawal oleh pengawal keselamatan.

Sungguhpun pameran ini dikatakan begitu popular dan menarik lebih 300,000 pelawat sepanjang 3 bulan sepanjang ianya berlangsung, tambahan dengan liputan dan  perhatian yang luar biasa diberikan oleh media massa. BBC mengambarkannya pameran itu sebagai “imej badan yang dipotong-potong yang berlumuran darah dan penuh dengan pornografi”.


Dua tahun kemudian pameran ‘Sensation’ yang begitu sensasi ini dibawa bergerak ke Brooklyn Museum, New York pada 1999. Di New York lain pula kontroversi yang timbul daripada di London dimana karya ‘The Holy Virgin Mary’, 1996 oleh Chris Ofili artis Britain berkulit hitam diprotes daripada dipamerkan. Karya dekorasi berlatarbelakangkan warna kuning dan oren, berukuran 8 kaki tinggi x 6 kaki lebar ini memaparkan wanita berkulit hitam yang berjubah, secara tradisinya adalah pakaian Virgin Mary menurut agama Kristian. Karya media campuran yang menggunakan bahan cat minyak, cat kerlipan, dan diselaputi resin bagi menyelaputi bahan buangan gajah dan kolaj imej-imej pornografi daripada majalah di atasnya. Di sekitar Black Madonna itu dikelilingi imej-imej kolaj dimana daripada jauh nampak seperti rama-rama, namun apabila audien hadir dekat ia adalah imej fotografi alat sulit wanita, menimbulkan ketidakpuashati dan bantahan pendemo. Ini ditambah pula oleh  laporan media yang buruk terhadap karya itu.

Datuk Bandar pada masa itu Rudolph Giuliani, walaupun tanpa pergi ke muzium itu dan melihatnya menerusi katalog pameran mengatakannya  “sebuah karya yang sakit” dan cuba menarik semula geran sebanyak 7 juta yang diberikan setiap tahun oleh Dewan Bandaraya kepada Brooklyn Museum kerana menganjurkan pameran itu. Ini kerana katanya “Anda tidak berhak untuk mendapat subsidi kerajaan untuk menghina agama seseorang”. Giuliani mula ingin mendakwa muzium dan pengarah Arnold Lehman di mahkamah. Walaubagaimanapun permintaan  permintaan Giuliani ditolak oleh muzium kerana beliau melanggar undang-undang First Amendment.

Sebulan sebelum pameran itu ditutup warga emas yang berumur 72 tahun ditahan kerana cuba merosakkan karya Offli dengan cat putih, karya itu kemudiannya diturunkan sementara waktu. Untuk langkah-langkah keselamatan karya, muzium telah meletakkan skrin plexiglass di atasnya dikawal oleh pembantu muzium dan pegawai polis yang bersenjaata seperti yang berlaku di London bersama-sama papan tanda amaran “mungkin akan membuat anda terkejut, mual, keliru, panik dan cemas” . Pengkritik daripada New York Observer mengatakan “mereka mahukan publisiti dan mereka dapat” manakala itu ketua editor majalah Art & Auction New York “Orang yang mula-mula yang sudah tentu akan tersenyum adalah Charles Saatchi terkenal dalam melobi-lobi diri”


Bersambung...